Üretra Divertikülü Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Üretra divertikülü, idrarı mesaneden dışarı taşıyan üretra duvarında kese benzeri bir çıkıntı oluşmasıdır. Bu kese üretra ile bağlantılı olabilir ve içerisinde idrar birikebilir. Üretra divertikülü kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür ve özellikle tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu, idrar yaparken ağrı, idrar sonrası damlama veya vajinal bölgede ele gelen kitle gibi şikayetlere yol açabilir.

Bazı hastalarda divertikül uzun süre belirti vermeyebilir. Bazılarında ise kronik enfeksiyon, taş oluşumu veya nadiren daha ciddi komplikasyonlar gelişebilir. Tanıda fizik muayene, idrar testleri ve özellikle manyetik rezonans görüntüleme gibi yöntemlerden yararlanılabilir. Tedavi ise divertikülün boyutuna, konumuna, şikayetlere ve komplikasyonlara göre planlanır.

Üretra Divertikülü Nedir?

Üretra divertikülü, üretranın duvarından dışarı doğru uzanan kese şeklindeki yapıdır.

Bu kese;

• küçük ve tek odacıklı,
• geniş,
• çok odacıklı,
• üretrayı çevreleyen

bir yapıda olabilir.

Divertikülün içerisinde idrar birikmesi enfeksiyon, taş oluşumu ve tahriş gibi problemlere neden olabilir.

Kadınlarda üretra kısa olduğu ve üretra çevresindeki bezlerle ilişkili anatomik yapı farklı olduğu için divertikül daha sık görülür.

Üretra Divertikülü Kadınlarda Neden Daha Sık Görülür?

Kadınlarda üretra çevresinde bulunan periüretral bezlerin kanalları enfeksiyon veya tıkanıklık nedeniyle etkilenebilir.

Bu bezlerde enfeksiyon geliştiğinde;

• apse oluşabilir,
• bez kanalı tıkanabilir,
• zaman içerisinde üretra duvarında keseleşme ortaya çıkabilir.

Bu nedenle kadın üretra divertiküllerinin önemli bir bölümünün edinilmiş olduğu düşünülür.

Kadınlarda divertiküller genellikle üretranın orta veya distal kısmında görülür.

Erkeklerde Üretra Divertikülü Olur mu?

Evet, ancak kadınlara göre daha nadirdir.

Erkeklerde üretra divertikülü;

• doğuştan,
• geçirilmiş üretra cerrahileri,
• travma,
• üretra darlığı,
• uzun süreli sonda kullanımı,
• enfeksiyon

gibi nedenlere bağlı gelişebilir.

Erkeklerde divertikül bazen işeme sırasında penisin alt yüzünde şişlik, idrar sonrası damlama veya tekrarlayan enfeksiyonlarla fark edilebilir.

Üretra Divertikülü Neden Olur?

Üretra divertikülü doğuştan veya sonradan gelişmiş olabilir.

En sık nedenler arasında;

• üretra çevresindeki bezlerin enfeksiyonu,
• periüretral apse,
• kronik idrar yolu enfeksiyonları,
• üretra travması,
• geçirilmiş cerrahi işlemler,
• doğum travmaları

sayılabilir.

Bununla birlikte her hastada kesin neden belirlenemeyebilir.

Tekrarlayan İdrar Yolu Enfeksiyonu Üretra Divertikülü Yapar mı?

Tekrarlayan enfeksiyonlar hem divertikül gelişimine katkıda bulunabilir hem de divertikülün kendisi enfeksiyonların tekrarlamasına neden olabilir.

Divertikül içerisinde idrar biriktiğinde bakterilerin çoğalması için uygun bir ortam oluşabilir.

Bu nedenle hastada;

• sık sistit,
• tedaviye rağmen tekrarlayan enfeksiyon,
• idrar yaparken yanma

gibi şikayetler varsa ve standart tedavilere rağmen sorun devam ediyorsa üretra divertikülü de değerlendirilmesi gereken nedenlerden biri olabilir.

Üretra Divertikülü Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler kişiden kişiye değişebilir.

Sık görülen şikayetler şunlardır:

• İdrar yaparken ağrı veya yanma
• İdrar sonrası damlama
• Sık idrara çıkma
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
• Vajinal bölgede kitle veya şişlik
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• Pelvik ağrı
• İdrar kaçırma
• İdrarda kan

Bununla birlikte bazı hastalarda hiçbir belirti olmayabilir.

Üretra Divertikülünün Klasik Belirtileri Nelerdir?

Üretra divertikülü klasik olarak bazı kaynaklarda “üç D” olarak tarif edilen belirtilerle anılır:

• Dizüri: idrar yaparken ağrı veya yanma
• Disparoni: cinsel ilişki sırasında ağrı
• Postvoid dribbling: idrar yaptıktan sonra damlama

Ancak bu üç belirti her hastada birlikte görülmez.

Bu nedenle yalnızca klasik belirtilerin yokluğuna bakılarak divertikül dışlanamaz.

İdrar Sonrası Damlama Üretra Divertikülü Belirtisi midir?

Evet, sık görülen belirtilerden biridir.

İdrar yapıldıktan sonra divertikül içerisinde bir miktar idrar kalabilir. Kişi tuvaletten çıktıktan sonra bu idrar dışarı sızabilir.

Bu nedenle özellikle kadınlarda nedeni açıklanamayan idrar sonrası damlama şikayetinde üretra divertikülü akla gelebilir.

Vajinada Kitle Hissi Üretra Divertikülünden Olabilir mi?

Evet.

Kadınlarda divertikül vajinanın ön duvarında ele gelen bir kitle şeklinde hissedilebilir.

Muayene sırasında bu bölgeye basıldığında bazen üretradan;

• idrar,
• iltihaplı akıntı

gelebilir.

Ancak vajinal bölgede hissedilen her kitle üretra divertikülü değildir. Kist, prolapsus veya başka pelvik oluşumlar da benzer şikayetlere neden olabilir.

Cinsel İlişki Sırasında Ağrı Yapar mı?

Üretra divertikülü bazı kadınlarda cinsel ilişki sırasında ağrıya neden olabilir.

Özellikle divertikül vajinanın ön duvarına yakınsa ilişki sırasında basınç oluşabilir.

Bu durum;

• ağrı,
• hassasiyet,
• sonrasında idrar yolu şikayetleri

ile birlikte görülebilir.

Üretra Divertikülü İdrar Kaçırmaya Neden Olur mu?

Bazı hastalarda idrar kaçırma görülebilir.

Ancak gerçek stres tipi idrar kaçırma ile divertikül içindeki idrarın sonradan dışarı akması birbirinden farklıdır.

Bu ayrım tedavi planı açısından önemlidir.

Gerekirse ürodinamik incelemeler yapılabilir.

Üretra Divertikülü İdrarda Kan Yapar mı?

Bazı hastalarda idrarda kan görülebilir.

Özellikle divertikül içerisinde;

• enfeksiyon,
• taş,
• kronik tahriş

varsa kanama ortaya çıkabilir.

İdrarda gözle görülür kan varsa nedenin mutlaka değerlendirilmesi gerekir.

Üretra Divertikülü Taş Yapar mı?

Divertikül içerisinde idrarın uzun süre beklemesi taş oluşumuna zemin hazırlayabilir.

Divertikül taşı geliştiğinde;

• ağrı,
• tekrarlayan enfeksiyon,
• idrarda kan,
• kitle hissi

gibi belirtiler daha belirgin hale gelebilir.

Üretra Divertikülü Kansere Dönüşür mü?

Üretra divertikülü ile ilişkili kanser oldukça nadirdir.

Ancak divertikül içerisinde nadiren malign tümör gelişebilir.

Özellikle;

• sert kitle,
• açıklanamayan kanama,
• hızlı büyüme,
• şüpheli görüntüleme bulguları

varsa daha ayrıntılı değerlendirme gerekebilir.

Bu nedenle tüm divertiküllerin kanserleşeceği düşünülmemelidir ancak şüpheli bulgular göz ardı edilmemelidir.

Üretra Divertikülü Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı için öncelikle ayrıntılı hasta öyküsü ve fizik muayene yapılır.

Doktor;

• idrar yolu enfeksiyonu sıklığını,
• idrar sonrası damlamayı,
• ağrıyı,
• cinsel ilişki sırasında şikayetleri

sorgulayabilir.

Daha sonra görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.

Fizik Muayenede Anlaşılır mı?

Bazı hastalarda evet.

Kadınlarda vajinanın ön duvarında;

• hassasiyet,
• kitle,
• dolgunluk

fark edilebilir.

Ancak küçük veya derin yerleşimli divertiküller fizik muayenede kolayca fark edilmeyebilir.

Bu nedenle görüntüleme yöntemleri önemlidir.

MR Üretra Divertikülünü Gösterir mi?

Manyetik rezonans görüntüleme, üretra divertikülünün değerlendirilmesinde en yararlı yöntemlerden biridir.

MR ile;

• divertikülün boyutu,
• yerleşimi,
• kaç odacıklı olduğu,
• üretra ile ilişkisi,
• çevre dokularla bağlantısı

ayrıntılı şekilde değerlendirilebilir.

Özellikle cerrahi planlama öncesinde MR önemli bilgiler sağlayabilir.

Ultrason ile Üretra Divertikülü Görülür mü?

Bazı divertiküller ultrasonografi ile görülebilir.

Transvajinal veya perineal ultrasonografi kullanılabilir.

Ancak ultrasonun başarısı divertikülün boyutuna, konumuna ve uygulayan kişinin deneyimine bağlı olabilir.

MR genellikle daha ayrıntılı anatomik bilgi sağlar.

Sistoskopi Gerekir mi?

Bazı hastalarda sistoskopi yapılabilir.

Sistoskopi ile üretranın ve mesanenin iç kısmı kamera yardımıyla incelenir.

Divertikülün üretra ile bağlantı noktası bazen doğrudan görülebilir.

Ancak her hastada bağlantı açıklığı sistoskopi sırasında fark edilmeyebilir.

İdrar Tahlili ve Kültürü Yapılır mı?

Evet.

Özellikle enfeksiyon şikayeti bulunan hastalarda;

• tam idrar tahlili,
• idrar kültürü

istenebilir.

Tekrarlayan enfeksiyonlarda kültür sonucuna göre uygun antibiyotik tedavisi planlanabilir.

Üretra Divertikülü Kendiliğinden Geçer mi?

Gerçek bir üretra divertikülünün kendiliğinden tamamen kaybolması genellikle beklenmez.

Küçük ve belirti vermeyen divertiküllerde takip tercih edilebilir.

Ancak tekrarlayan enfeksiyon, ağrı veya başka komplikasyonlar varsa cerrahi tedavi gündeme gelebilir.

Üretra Divertikülü Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi;

• divertikülün büyüklüğüne,
• belirtilere,
• enfeksiyon sıklığına,
• hastanın genel durumuna

göre belirlenir.

Belirti vermeyen küçük divertiküllerde takip düşünülebilir.

Şikayet oluşturan divertiküllerde ise cerrahi tedavi en sık kullanılan yöntemdir.

Üretra Divertikülü Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Kadınlarda en sık uygulanan cerrahi yöntem divertikülün vajinal yoldan çıkarılmasıdır.

Bu işlem sırasında;

• divertikül kesesi çıkarılır,
• üretra duvarındaki açıklık kapatılır,
• çevre dokular tabakalar halinde onarılır.

Amaç divertikülün tamamen çıkarılması ve üretranın sağlam şekilde onarılmasıdır.

Kompleks divertiküllerde cerrahi daha ayrıntılı planlama gerektirebilir.

Ameliyat Sonrası Sonda Takılır mı?

Evet, çoğu hastada ameliyat sonrası belirli bir süre idrar sondası kullanılır.

Bunun amacı üretranın iyileşmesi sırasında idrarın onarım bölgesinden basınç oluşturmadan boşalmasını sağlamaktır.

Sondanın ne kadar süre kalacağı yapılan cerrahiye göre değişebilir.

Üretra Divertikülü Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Her cerrahi işlemde olduğu gibi bazı riskler vardır.

Bunlar arasında;

• kanama,
• enfeksiyon,
• üretra-vajinal fistül,
• üretra darlığı,
• idrar kaçırma,
• divertikülün tekrarlaması

sayılabilir.

Risklerin düzeyi divertikülün yapısı ve cerrahinin karmaşıklığına göre değişir.

Ameliyat Sonrası İdrar Kaçırma Olur mu?

Bazı hastalarda ameliyat sonrası idrar kaçırma ortaya çıkabilir.

Bunun nedeni divertikülün üretra sfinkterine yakın olması veya daha önceden gizli olan stres tipi idrar kaçırmanın ameliyat sonrasında belirgin hale gelmesi olabilir.

Bu risk özellikle büyük ve kompleks divertiküllerde daha dikkatli değerlendirilir.

Divertikül Tekrarlar mı?

Cerrahi sonrası tekrarlama mümkündür ancak her hastada görülmez.

Tekrarlama riski;

• çok odacıklı divertikül,
• büyük divertikül,
• üretrayı çevreleyen kompleks yapı,
• önceki ameliyatlar

gibi durumlarda daha yüksek olabilir.

Üretra Divertikülü Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Belirti vermeyen küçük divertiküller uzun süre sorun oluşturmayabilir.

Ancak bazı hastalarda zamanla;

• tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları,
• ağrı,
• taş oluşumu,
• idrar kaçırma,
• kronik tahriş

gelişebilir.

Bu nedenle takip veya tedavi kararı bireysel olarak verilmelidir.

Üretra Divertikülü Gebeliği Etkiler mi?

Üretra divertikülü doğrudan infertilite nedeni değildir.

Ancak gebelik döneminde;

• enfeksiyon,
• ağrı,
• büyüyen kitle

gibi sorunlar oluşturabilir.

Gebelik sırasında tedavi yaklaşımı divertikülün büyüklüğüne, belirtilere ve gebelik haftasına göre planlanmalıdır.

Üretra Divertikülü ile Vajinal Kist Aynı Şey mi?

Hayır.

Vajinal kistler ve üretra divertikülü farklı yapılardır.

Ancak her ikisi de vajina ön duvarında kitle şeklinde hissedilebilir.

Bu nedenle ayrım için;

• fizik muayene,
• ultrason,
• MR

kullanılabilir.

Skene Bezi Kisti ile Üretra Divertikülü Aynı mı?

Hayır.

Skene bezleri üretra çevresinde yer alan küçük bezlerdir.

Bu bezlerin kanalları tıkandığında Skene bezi kisti oluşabilir.

Klinik olarak üretra divertikülüne benzeyebilir ancak anatomik olarak farklı bir yapıdır.

Görüntüleme ve muayene ayrımda yardımcı olur.

Ne Zaman Üroloji Uzmanına Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda üroloji değerlendirmesi uygun olabilir:

• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
• İdrar sonrası sürekli damlama
• Vajina ön duvarında kitle hissi
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• İdrarda kan
• Sürekli pelvik veya üretral ağrı

Özellikle standart enfeksiyon tedavilerine rağmen şikayetler devam ediyorsa altta yatan anatomik nedenler araştırılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Üretra divertikülü tehlikeli midir?

Çoğu divertikül doğrudan hayati tehlike oluşturmaz. Ancak enfeksiyon, taş veya başka komplikasyonlara yol açabileceği için belirti veren olgular değerlendirilmelidir.

Üretra divertikülü kendiliğinden kaybolur mu?

Gerçek bir divertikülün kendiliğinden tamamen kaybolması genellikle beklenmez.

Üretra divertikülü idrar yolu enfeksiyonu yapar mı?

Evet. Divertikül içerisinde idrar birikmesi bakterilerin çoğalmasına zemin hazırlayabilir ve tekrarlayan enfeksiyonlara neden olabilir.

Üretra divertikülü ameliyatsız tedavi edilir mi?

Belirti vermeyen küçük divertiküller takip edilebilir. Ancak belirgin şikayet veya komplikasyon varsa cerrahi tedavi daha sık gündeme gelir.

Üretra divertikülü kanser midir?

Hayır. Divertikül kanser değildir. Ancak çok nadiren divertikül içerisinde malign tümör gelişebilir.

Kadınlarda üretra divertikülü sık mıdır?

Nadir görülen bir durumdur ancak erkeklere göre kadınlarda belirgin şekilde daha sık karşılaşılır.

İdrar sonrası damlama her zaman üretra divertikülü müdür?

Hayır. İdrar sonrası damlamanın farklı nedenleri olabilir. Divertikül bu nedenlerden yalnızca biridir.

Üretra divertikülü için hangi doktora gidilir?

Üroloji uzmanına başvurulabilir. Kadınlarda özellikle kadın ürolojisi veya rekonstrüktif üroloji alanında deneyimli hekimler değerlendirme yapabilir.