EnglishHayır, her prostat kanseri ameliyat edilmez ve saptanan her tümör kesinlikle ölümcül bir karakter taşımaz. Prostat kanseri ameliyatı yalnızca tümörün yüksek büyüme hızına sahip olduğu, saldırgan bir hücresel yapı sergilediği ve hastanın sağlığı için doğrudan hayati risk oluşturduğu evrelerde geciktirilmeden yapılır. Sessiz ve çok yavaş ilerleyen hastalık formlarında ise bedeni yoracak gereksiz cerrahi girişimlerden özenle uzak durulur. Bu teşhisi alan bireylerde cerrahi müdahalenin zamanlaması; tümörün anatomik yayılımı, biyolojik potansiyeli ve hastanın genel sağlık profili eşliğinde, yaşam kalitesini maksimum düzeyde koruma odağıyla tamamen kişiye özel olarak belirlenmektedir.
Prostat Kanseri Gerçekten Her Zaman Ölümcül Müdür?
Prostat kanseri denildiğinde zihinlerde çok hızlı yayılan ve geri dönüşü olmayan bir tablo canlanması oldukça yaygın bir durumdur. İstatistiklere bakıldığında erkekler arasında en sık rastlanan ikinci organ kanseri olması, bu korkuyu besleyen unsurlardan biri olarak karşımıza çıkar. Yaş ilerledikçe prostat bezinde kanserli hücre oluşma ihtimali oldukça artar. Hastalık çoğunlukla altmış beş yaş ve sonrasındaki bireylerde saptanır. Ancak burada gözden kaçırılmaması gereken çok önemli bir tıbbi gerçek bulunur. Yapılan pek çok inceleme, ileri yaştaki erkeklerin önemli bir kısmında prostat dokusu içinde kanser hücreleri bulunduğunu, fakat bu kişilerin hayatlarını prostat kanserinden değil kalp rahatsızlıkları veya doğal yaşlanma süreci gibi çok daha farklı ve sıradan nedenlerden dolayı kaybettiklerini göstermektedir.
Bu durum prostat kanserinin çoğunlukla son derece yavaş büyüyen, adeta uykuda bekleyen ve kişiye ömür boyu hiçbir zarar vermeyecek yapıda olabileceğini açıkça ortaya koyar. Bazen bir tümör, yıllar boyunca sadece milimetrik boyutlarda kalır ve başka organlara yayılma eğilimi göstermez. Elbette bu tablo hastalığın her zaman masum bir seyir izleyeceği anlamına gelmez. Eğer kanser hücreleri saldırgan bir karakter taşıyorsa ve zamanında saptanmazsa, lenf bezlerine, kemiklere veya diğer organlara yayılma ihtimali barındırır. Hastalık sadece prostat bezi ile sınırlıyken teşhis edildiğinde hastalıksız yaşam şansı çok yüksek oranlarda seyrederken, vücuda yayıldığı durumlarda bu başarı oranlarında düşüşler yaşanabilir. Bu sebeple asıl mesele, kanserin varlığından ziyade, o kanserin kişinin yaşamı için gerçek bir risk oluşturup oluşturmadığını hassas bir şekilde belirleyebilmektir.
Prostat Kanseri Teşhisinde Geleneksel Yöntemlerin Yerini Neler Alıyor?
Eskiden prostat kanserinden şüphelenmek için temel olarak hastanın kanındaki PSA seviyesine bakılır ve parmakla fiziksel muayene yapılırdı. Şüpheli bir durum saptandığında ise standart ultrason kullanılarak prostatın çeşitli bölgelerinden körleme olarak adlandırılabilecek bir şekilde parçalar alınırdı. Klasik ultrason cihazları, kanserli bir doku ile sağlıklı bir dokuyu birbirinden net olarak ayırt etme yeteneğine sahip değildir. Bu yüzden prostatın rastgele alanlarından alınan on veya on iki parça ile kanserli hücreyi yakalamak biraz tesadüflere bağlı bir süreçti.
Bu eski yöntemin en büyük dezavantajı, gerçekten tehlikeli ve saldırgan olan tümörlerin prostatın ulaşılması zor alanlarında saklanıp gözden kaçabilmesiydi. Bir diğer önemli sorun ise, hastaya hiçbir zararı dokunmayacak çok ufak ve yavaş büyüyen kanser odaklarına iğnenin denk gelmesiyle, kişiye gereksiz yere kanser hastası etiketi yapıştırılmasıydı. Üstelik bu biyopsiler çoğunlukla bağırsak içerisinden yapıldığı için, bağırsak florasındaki bakterilerin kana karışma ve ciddi enfeksiyonlara yol açma riski bulunuyordu. Hastaları bu enfeksiyonlardan korumak adına günler öncesinden ağır antibiyotik tedavilerine başlanırdı. Günümüzde ise sadece PSA değerini düşürmek veya enfeksiyonu önlemek amacıyla uzun süreli antibiyotik kullanımı, dirençli bakterilere yol açtığı için tercih edilmemektedir. Tıbbi yaklaşımlar, hastayı enfeksiyon riskine atmadan daha akılcı ve hedefe yönelik teşhis araçlarına doğru büyük bir kayma göstermiştir.
Multiparametrik MR ve Füzyon Biyopsi Prostat Kanseri İçin Neden Önemlidir?
Günümüzde kan testlerinde şüpheli bir durum görüldüğünde hastaları doğrudan biyopsiye almak yerine, gelişmiş bir teknoloji olan multiparametrik prostat emar çekiminden faydalanılmaktadır. Bu özel emar, prostat dokusunu sadece şekil olarak incelemekle kalmaz; dokunun içerisindeki su moleküllerinin hareketlerini, hücrelerin yoğunluğunu ve bölgedeki kanlanma yapısını çok detaylı bir şekilde analiz eder. Radyoloji incelemeleri sonucunda elde edilen verilerle, prostatta tehlikeli bir tümör olma ihtimali özel bir puanlama sistemi ile derecelendirilir. Eğer bu puan düşük çıkarsa, hastanın prostatında büyük ihtimalle saldırgan bir tümör yoktur ve hasta biyopsi stresinden büyük ölçüde kurtulmuş olur. Ancak puan yüksekse, o bölgeden mutlaka parça alınması gerektiği anlaşılır.
İşte bu noktada MR-TRUS füzyon biyopsi teknolojisi devreye girer. Bu sistem, hastanın önceden çekilen emar görüntüleri ile işlem sırasında kullanılan ultrason cihazının görüntülerini bilgisayar ortamında üst üste bindirerek çalışır. Bir nevi akıllı navigasyon sistemi gibi, şüpheli kanser odağını ekranda işaretler. Ürolog, iğneyi prostatın rastgele yerlerine değil doğrudan bu işaretli hedefin tam kalbine yönlendirir. Günümüzde bu işlem genellikle bağırsak yolundan değil cilt üzerinden uygulanır. Cilt üzerinden yapılan bu akıllı biyopsi işlemlerinin hastalara sunduğu temel avantajlar şunlardır:
- Sıfıra yakın enfeksiyon riski
- Prostatın ön bölgelerine rahat erişim imkanı
- Hedeflenen dokudan milimetrik doğrulukta parça alınması
- İşlem sonrası kanama ihtimalinde belirgin azalma
- Daha az ağrı hissi
Her Prostat Kanseri Teşhisinde Hemen Ameliyat Gerekli Midir?
Biyopsi sonucunda patoloji raporunda kanser kelimesini gören pek çok kişi, hastalığın tüm vücuda yayılmasını engellemek için ertesi gün hemen ameliyata alınması gerektiğini düşünür. Ancak prostat kanserinde her zaman acil cerrahi müdahale yapılması gerekmez. Hastadan alınan dokular mikroskop altında incelendiğinde, kanser hücrelerinin ne kadar hızlı bölündüğünü ve ne derece saldırgan olduğunu gösteren özel bir skorlama yapılır. Eğer saptanan kanser prostatın sadece küçük bir alanındaysa, hücreler yavaş büyüme eğilimindeyse ve kişinin genel sağlığı uygunsa, ameliyat kararı beklemeye alınabilir.
Buradaki amaç ameliyatın doğası gereği ortaya çıkabilecek idrar kaçırma veya cinsel fonksiyonlardaki bozulma gibi yaşam kalitesini düşürebilecek durumlardan hastayı korumaktır. Hastalar için bu aşamada uygulanan iki farklı bekleme stratejisi bulunur. Bunlardan biri, hastayı düzenli testlerle çok yakından takip etmeyi içeren aktif izlem yaklaşımıdır. Diğeri ise, daha çok ileri yaştaki ve başka ciddi rahatsızlıkları olan hastalar için uygulanan, hastalığın belirti vermesi durumunda rahatlatıcı tedavilere geçilmesini öngören tetikte bekleme durumudur. Kısacası hastanın yaşına ve kanserin karakterine göre bazen bıçak altına yatmak yerine dikkatlice izlemek, çok daha güvenli ve mantıklı bir seçenek olabilir.
Prostat Kanseri İçin Aktif İzlem Süreci Nasıl İlerler?
Aktif izlem kararı, hastanın tedavisiz bırakılarak kendi haline terk edilmesi anlamına gelmez. Aksine, bu süreç çok titiz ve disiplinli bir takip programı gerektirir. Tedavi şansını kaybetmeden hastayı en güvenli alanda tutmak için planlı kontroller yapılır. Bu izlem süreci boyunca hastanın durumu sürekli gözlem altında tutularak hastalığın ilerleme belirtisi gösterip göstermediği anlaşılmaya çalışılır. Herhangi bir olumsuzluk anında ise zaman kaybetmeden esas tedavi yöntemlerine geçiş planı hazır bekletilir.
Aktif izlem programına dahil edilen bir hastanın takibinde kullanılan ana yöntemler şunlardır:
- Belirli aralıklarla yapılan PSA kan testleri
- Düzenli fiziksel prostat muayeneleri
- Takiplerde çekilen multiparametrik prostat emarları
- Birinci veya ikinci yılın sonunda yapılan doğrulama biyopsileri
Bu yoğun takip programının yanı sıra hastanın günlük yaşamında yapacağı değişiklikler de sürecin çok önemli bir parçasını oluşturur. Kişiden sağlıklı bir beslenme rutini oluşturması, hayvansal ve doymuş yağlardan olabildiğince uzak durması beklenir. Sebze ve lif ağırlıklı beslenmek, düzenli fiziksel egzersizler yapmak, sigara kullanımından kaçınmak ve stresi kontrol altında tutmak, bedenin genel savunma sistemini güçlendirerek sürece olumlu katkı sağlar. Eğer takipler sırasında kan değerlerinde beklenen sınırların dışında bir artış izlenir, emar görüntülerinde tümör hacminde büyüme tespit edilir veya doğrulama biyopsisinde hücrelerin saldırganlaştığı fark edilirse, izlem süreci sonlandırılarak daha kesin çözüm sunan cerrahi müdahalelere yönelinir.
Prostat Kanseri İçin Ameliyat Kararı Ne Zaman Alınır?
Bekleme ve izleme seçenekleri belli hasta grupları için çok kıymetli olsa da bazen hastalığın klinik tablosu gereği doğrudan ameliyat kararı alınması zorunlu hale gelir. Tümör hücreleri mikroskop altındaki incelemelerde saldırgan bir yapı sergiliyorsa ve büyüme hızı yüksekse, hastalığın prostatın kapsülünden dışarı çıkıp lenf bezlerine veya kemiklere yayılmasını önlemek için radikal prostatektomi olarak bilinen cerrahi müdahale gündeme gelir.
Ameliyat kararı sadece kanser hücrelerinin durumuna bakılarak verilmez. Hekimler bu kritik kararı alırken hastanın genel sağlık profilini bir bütün olarak değerlendirir. Cerrahi işlem planlanırken göz önünde bulundurulan temel faktörler şunlardır:
- Hastanın biyolojik yaşı
- Güncel ve geçmişteki diğer sağlık problemleri
- Kanserin güncel evresi ve yaygınlık durumu
- Hücrelerin belirlenen saldırganlık skoru
- Hastanın tahmini yaşam beklentisi süresi
Orta ve yüksek risk grubunda yer alan hastalar, tümör organ sınırları içindeyken cerrahi tedaviden en fazla fayda gören gruptur. Ameliyat sırasında sadece prostat bezi çıkarılmakla kalınmaz; aynı zamanda meniyi taşıyan kesecikler de alınır. Hastalığın ilerlemiş olduğu ve riskin yüksek görüldüğü durumlarda, leğen kemiği bölgesindeki ve damar etraflarındaki lenf bezleri de detaylı bir şekilde temizlenir. Bu sayede kanserin vücuda yayılmasında köprü görevi görebilecek yollar kapatılmaya çalışılır. Çıkarılan bu dokular ameliyat sonrasında detaylıca incelenir. Sınırların temiz çıkması durumunda hastalar rahat bir nefes alarak rutin takiplere döner. Ancak hastalığın doku sınırlarını aşma eğiliminde olduğu görülürse, iyileşmeyi desteklemek ve hastalığın nüksetmesini önlemek amacıyla ilerleyen dönemlerde ışın tedavisi gibi ek yöntemlere de başvurulabilir.
Prostat Kanseri Tedavisinde Robotik Cerrahi Neden Tercih Edilir?
Prostat bezi, insan anatomisinde leğen kemiğinin en derin bölgesinde, mesanenin hemen altında ve etrafı çok yoğun damar ile sinir ağlarıyla çevrili dar bir alanda bulunur. Bu karanlık ve dar alana açık cerrahi yöntemlerle, yani karın bölgesine büyük bir kesi yaparak ulaşmak oldukça zorlayıcıdır. Açık ameliyatlar hem iyileşme süresini uzatır hem de çevre dokuların zarar görme ihtimalini artırır. Günümüzde bu zorlukları aşmak için tıbbi teknolojinin sunduğu en gelişmiş imkanlardan biri olan robotik cerrahi sistemleri kullanılır.
Robotik cerrahi sisteminde, açık ameliyatlardaki gibi büyük kesiler yapılmaz. Hastanın karın bölgesine sadece birkaç santimetrelik çok küçük delikler açılır. Bu deliklerden içeriye yüksek çözünürlüklü, dokuları pek çok kez büyütebilen üç boyutlu kameralar ve incecik robotik kollar yerleştirilir. Ameliyatı gerçekleştiren ürolog, hastanın hemen yanındaki konsol adı verilen üniteden bu kolları hassasiyetle yönetir. Robotik sistemin kolları, bir insanın bileğinin hareket edemeyeceği kadar kıvrak bir şekilde kendi ekseninde dönebilir ve insan elindeki doğal titremeleri tamamen filtreleyerek ameliyat bölgesine yansıtmaz.
Bu teknolojik üstünlük, dokular arasında çok daha narin bir çalışma yapılabilmesini sağlar. Kanamaya yatkın damarlar işlem sırasında hızla kontrol altına alınabilir, böylece kan kaybı açık ameliyatlara kıyasla son derece az olur. Buna ek olarak son yıllarda uygulanan tekniklerle, prostatın çevresindeki idrar tutmayı sağlayan kas yapılarına ve bağlara hiç dokunmadan, mesanenin arka tarafından dolaşılarak prostatın çıkarılması sağlanabilmektedir. Anatominin doğal destek noktalarına müdahale edilmemesi, hastaların ameliyat sonrası yaşama dönüş hızını inanılmaz ölçüde artırır. Küçük kesiler sayesinde hastalar çok daha az ağrı çeker ve hastanede yatış süreleri genellikle birkaç güne kadar iner.
Robotik Cerrahi İle Prostat Kanseri Ameliyatı Sonrası İyileşme Nasıldır?
Prostat kanseri ameliyatına girecek hastaların zihinlerini kurcalayan en temel iki endişe, ameliyat sonrası idrar kaçırma problemi yaşamak ve cinsel fonksiyonlarını kalıcı olarak kaybetmektir. Robotik cerrahinin anatomik yapıları yakından gösteren üstün özellikleri sayesinde, bu fonksiyonların büyük oranda korunması hedeflenir. Ameliyat tamamlandıktan sonra, mesane ile idrar kanalı yeniden birbirine dikilir. Bu yeni bağlantının güvenli bir şekilde iyileşebilmesi için genellikle bir hafta ile on gün arasında bir süre boyunca hastada ince bir idrar sondası tutulur.
Sonda çıkarıldıktan sonra hastaların fonksiyonel iyileşme süreçleri başlar. İyileşme döneminde hastaların hayat kalitesini artırmak için dikkat etmeleri gereken temel adımlar şunlardır:
- Leğen kemiği taban kaslarını güçlendiren egzersizler
- İdrar yollarını tahriş etmeyen dengeli beslenme
- Günlük hayatta kısa ve yorucu olmayan yürüyüşler
- Doktorun belirlediği aralıklarla yapılan rutin kontroller
Erken dönemde, sonda yeni çekildiğinde kaslar henüz tam alışmadığı için ufak idrar kaçakları yaşanması oldukça normal bir durumdur. Ancak pelvik egzersizlerin de yardımıyla, hastaların çok büyük bir kısmı birkaç ay içerisinde sosyal hayatlarını etkilemeyen normal bir idrar kontrolüne kavuşur. Cinsel fonksiyonların geri dönüş süreci ise idrar kontrolüne göre biraz daha uzun zaman ve sabır gerektirir. Ereksiyonu sağlayan sinir ağları prostatın tam üzerinden bir örümcek ağı gibi geçer. Kanser bu sinirlere yayılmamışsa, robotik kolların hassasiyeti sayesinde sinirler dikkatlice korunarak ayrılır. Ancak sinirler ameliyatın doğal bir sonucu olarak geçici bir süre sarsılır ve uyku haline geçer. Aylık takiplerle bu sinirlerin yavaş yavaş uyanması beklenir. Genellikle altıncı aydan itibaren gözle görülür bir düzelme başlar ve birinci yılın sonunda uygun destek tedavileriyle birlikte cinsel hayatta genellikle toparlanma sağlanır.
Sıkça sorulan sorular
Prof. Dr. Yılören Tanıdır, 2001 yılında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olmuş, üroloji ihtisasını Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde tamamlamış bir üroloji uzmanıdır. Medicana Ataşehir Hastanesi’nde görev yapan Tanıdır; endoüroloji, laparoskopi, robotik cerrahi ve çocuk ürolojisi (hipospadias, nörojen mesane) alanlarında uzmanlaşmıştır.
